Lieve Snoeckx (Octopusplan)

Het concept ‘schoolstraat’ lijkt eenvoudig: sluit de straat voor de schoolpoort tijdelijk af voor gemotoriseerd verkeer en maak zo plaats voor kinderen en jongeren die te voet of met de fiets naar school komen. De praktijk is echter complexer. Een schoolstraat raakt aan dagelijkse routines, roept emoties en weerstand op en brengt bestuurlijke en politieke vragen met zich mee.

Voetgangersbeweging werkte daarom binnen het Erasmus+-project samen met partners uit Hongarije, Noord-Macedonië en Roemenië aan twee gezamenlijke richtlijnen: één voor scholen en één voor lokale besturen. De grootste winst zit niet enkel in die richtlijnen, maar ook in de inzichten die tijdens het samen schrijven ontstonden.

Er is geen blauwdruk voor een schoolstraat

Vanuit Vlaanderen leken bepaalde uitgangspunten vanzelfsprekend: scholen en lokale besturen nemen elk verantwoordelijkheden op, ouders en grootouders worden betrokken en communicatie en participatie maken deel uit van het traject. De uitwisseling maakte duidelijk dat die vanzelfsprekendheden niet overal dezelfde zijn. Juridische kaders, bestuurlijke verantwoordelijkheden, mobiliteitscultuur en de rol van scholen, ouders en lokale besturen verschillen van land tot land.

De belangrijkste les? Succesvolle voorbeelden kunnen niet zomaar worden gekopieerd. Ze moeten worden vertaald naar de lokale context.

Een schoolstraat begint bij mensen

Tijdens het schrijven ging daarom opvallend veel aandacht naar vragen die verder gingen dan de louter fysieke afsluiting van een straat. Hoe ontstaat draagvlak? Wanneer worden bewoners betrokken? Hoe werken school en lokaal bestuur samen? Hoe wordt met weerstand omgegaan en wanneer is bijsturen nodig? De richtlijnen groeiden zo uit tot meer dan een technisch stappenplan. Een schoolstraat is in de eerste plaats een veranderproces waarbij mensen betrokken zijn.

Internationale verschillen, en communicatie is belangrijk

Een technisch sterke oplossing zonder goede communicatie botst vroeg of laat op weerstand. Omgekeerd kan een eenvoudige proefopstelling succesvol zijn wanneer mensen begrijpen waarom ze wordt ingevoerd, bezorgdheden ernstig worden genomen en er ruimte is om bij te sturen. Communicatie kreeg daarom een prominente plaats in de richtlijnen, als voorwaarde om verandering mogelijk te maken.

De partners keken met een frisse blik naar elkaars schoolomgevingen, en de verschillen zaten vaak niet in de doelstelling, maar in de weg ernaartoe. Waarom wordt voor een bepaalde aanpak gekozen? Welke rol nemen school, lokaal bestuur en ouders op? Wat werkt binnen de lokale context? Zulke vragen zetten bestaande werkwijzen en aannames opnieuw op scherp.

Ook het gezamenlijke schrijfproces bleek waardevol. Elke aanbeveling werd bekeken vanuit verschillende invalshoeken: is dit overal bruikbaar, wat als de wetgeving anders is of lokale besturen minder middelen hebben? Zo ontstonden twee richtlijnen die bewust ruimte laten voor lokaal maatwerk.

Van experiment naar lokale praktijk

De ervaringen in de partnerlanden tonen hoe verschillend dat maatwerk kan uitpakken.

Hongarije: schoolstraten vinden hun weg buiten Boedapest

Voor de start van het project telde Hongarije slechts één schoolstraat. In 2025 kwam er een tweede in de hoofdstad bij. Dankzij het Erasmus+-project werd in Oroszlány een derde schoolstraat ingericht, de eerste buiten Boedapest en de omliggende regio. De succesvolle proefperiode toont dat het concept ook in kleinere steden kansen biedt.

De uitdaging blijft de beperkte bekendheid. Scholen en lokale besturen kennen het concept nog onvoldoende. In Oroszlány is bovendien onzeker of de schoolstraat in 2026-2027 wordt voortgezet, omdat de schooldirectie nog niet overtuigd is van de voordelen. Draagvlak blijft er dus cruciaal.

Roemenië: de eerste schoolstraten krijgen een vervolg

In Roemenië maakte het project de eerste tests met schoolstraten mogelijk in Reghin en Târgu Mureș. Tijdelijke wegafsluitingen werden er gecombineerd met een voetgangerspool en een Kiss & Ride-zone. Na de succesvolle proefperiode in oktober 2025 werden beide schoolstraten voortgezet tot het einde van het schooljaar. Daarmee kregen de eerste Roemeense experimenten met schoolstraten, gebaseerd op de ervaringen uit het Erasmus+-project, ook na de proefperiode een vervolg.

De grootste uitdaging is het gefragmenteerde goedkeuringsproces. Zelfs met steun van school, gemeenschap en lokaal bestuur kan één betrokken instantie - de verkeerspolitie - de uitvoering vertragen of blokkeren. Duidelijkere nationale regels en een betere coördinatie tussen overheden zijn daarom essentieel.

Noord-Macedonië: juridische procedures maken de stap complex

In Noord-Macedonië botst de invoering van schoolstraten op belangrijke juridische, administratieve en institutionele drempels. Een dagelijkse tijdelijke afsluiting tijdens de schoolspits, zoals in België, past momenteel niet binnen een eenvoudige procedure voor tijdelijke verkeersmaatregelen. Voor een permanent verkeersregime zijn verkeersstudies en technische documentatie nodig, samen met overleg met betrokken partijen en lokale raden en goedkeuring door de bevoegde instanties.

Die vereisten vragen extra planning en budget en maken het traject aanzienlijk langer en complexer. Voldoende politieke steun vormt daardoor een belangrijke voorwaarde om het concept in de lokale praktijk te vertalen.

Over de schoolstraat heen

​​​​​​​

Hoewel het project vertrok vanuit schoolstraten, reiken de inzichten verder. Ze gaan over de manier waarop publieke ruimte wordt ingericht, over omgaan met verandering en over de plaats die kinderen krijgen in steden en gemeenten. Internationale samenwerking schrijft niet voor hoe het moet, maar helpt om met andere ogen naar de eigen straat te kijken.

Projectnummer: 2024-1-HU01-KA220-SCH-000245303

Toolbox Voetgangersplan

Op 8 oktober lanceerde Voetgangersbeweging de Toolbox Voetgangersplan. Deze online handleiding is een waardevol hulpmiddel voor lokale besturen om het voetgangersbeleid in hun gemeente te verbeteren. De toolbox biedt handige tips, goede voorbeelden en beleidsinput om op een gestructureerde en effectieve manier met het thema voetgangers aan de slag te gaan.
Met de toenemende aandacht voor duurzame mobiliteit en leefbare steden is het noodzakelijk om te voet gaan mogelijk en aantrekkelijk te maken voor iedereen. De walkable city biedt tal van persoonlijke en maatschappelijke voordelen en helpt (inter)nationale doelstellingen te halen.

De Toolbox biedt een antwoord op de vragen: Waarom een voetgangersplan? Hoe begin je eraan? Wat staat erin? Je krijgt daarnaast ook een overzicht van praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Met ideeën voor mogelijke acties en linken naar relevante tools en projecten wordt je zoveel mogelijk op weg gezet. De komende maanden en jaren groeit de Toolbox verder en wordt hij aangevuld met o.a. downloads, extra voorbeelden en een opleidingsaanbod.