Het Congres Publieke Ruimte is sinds 2014 hét kennis- en netwerkevenement voor iedereen die werkt aan publieke ruimte in Vlaanderen en Brussel. Het programma combineert inspirerende keynotes met themasessies en praktijksessies rond ontwerp, inrichting en beheer. Gaststad Brugge organiseert stadsexcursies en op het Forum ontdek je innovaties voor openbare ruimte. We reiken de felbegeerde Prijs Publieke Ruimte en Publieksprijs. Naast een hoofd vol ideeën en nieuwe contacten, ga je naar huis met het gloednieuwe Praktijkboek Publieke Ruimte.

Het congres is een organisatie van Infopunt Publieke Ruimte (Voetgangersbeweging vzw). Het evenement richt zich naar iedereen die bezig is met publieke ruimte: van beleidsmakers, ontwerpers, studiebureaus, landschapsarchitecten, medewerkers van gemeentelijke diensten (publieke ruimte, stadsontwikkeling, stedenbouw, mobiliteit, ruimtelijke ordening, milieu, sport), maar ook professionals van hogere overheden, opleidingsinstellingen en andere betrokken organisaties.

Onze leefomgeving is voortdurend in verandering. Steden groeien, dorpen vernieuwen, mobiliteit evolueert, het klimaat stelt grenzen, en de samenleving zelf beweegt sneller dan ooit. Publieke ruimte vormt het kloppend hart van die beweging — het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar vernieuwing zichtbaar wordt en waar toekomst vorm krijgt. Het thema gaat dus niet louter over beweging als mobiliteitsaspect maar bekijkt hoe we de publieke ruimte laten meebewegen met maatschappelijke, ruimtelijk en ecologische uitdagingen, zonder verlies van identiteit. Hoe moeten lokale besturen, ontwerpers en bewoners inspelen op deze voortdurende verandering, op deze transitie. We verkennen projecten en visies die tonen hoe flexibiliteit, samenwerking en verbeelding leiden tot veerkrachtige publieke ruimtes. Van tijdelijke ingrepen tot structurele transformaties — van het kleinste plein tot grootschalige stedelijke herinrichting — samen zoeken we naar manieren om ruimte toekomstbestendig te maken. Ruimte is nooit af. Ze leeft, verandert, groeit en past zich aan. Tijdens het Congres Publieke Ruimte 2026 brengen we iedereen samen die die beweging mee vormgeeft.

Nul verkeersdoden in Helsinki

In de Finse hoofdstad Helsinki viel een jaar lang geen enkele verkeersdode. Dat nieuws bereikte ons afgelopen zomer onder meer via het Vrt-artikel. Om dat cijfer in perspectief te plaatsen: jaarlijks sterven er in steden zoals Antwerpen, Gent en Brussel ongeveer 10 mensen. Op onze Belgische wegen lieten in 2024 in totaal 470 mensen het leven. Het congres ontvangt met veel enthousiasme Reetta Putkonen van de stad Helsinki in de plenaire openingssessie. Niet te missen!

Net als veel andere Europese steden staat Helsinki voor de uitdaging om een hoge levenskwaliteit te combineren met een bloeiende economie. Publieke ruimte speelt daarin een sleutelrol. In het straatbeeld is de voorbije jaren een duidelijke transformatie zichtbaar, met steeds meer aandacht voor mensen en leefbaarheid. Die omslag van een auto- naar een mensgerichte stad droeg bij aan het behalen van Vision Zero op het vlak van verkeersveiligheid, een mijlpaal die maar weinig steden kunnen voorleggen.

Na de keynote rond de aanpak van Helsinki volgt een reflectiesessie over het nieuwe Vlaams Verkeersveiligheidsplan (2026–2030). Professor Dirk Lauwers schetst de krachtlijnen van het plan, waarna we met Reetta Putkonen reflecteren over de toekomst van Vision Zero en hoe we ook na 2030 voluit kunnen blijven inzetten op verkeersveiligheid.

Strategisch omgaan met ruimte in beweging

In haar keynote brengt Elisabeth Belpaire, president van de International Society of City and Regional Planners (ISOCARP), een indringende reflectie over de toekomst van onze leefomgeving en publieke ruimte. Ze vertrekt vanuit de realiteit dat plekken waar we wonen, werken en samenkomen vandaag onder druk staan van vele kanten tegelijk — sociaal, ecologisch, ruimtelijk, economisch en politiek. Met de policrisis is er meer verandering en onzekerheid dan ooit, en er bestaan geen eenvoudige of eenduidige antwoorden.

Als wereldwijde ervaringsdeskundige in stedelijke en ruimtelijke planning neemt Elisabeth ons mee over grenzen en culturen. Ze schakelt tussen globale en lokale schalen, geografische contexten en tijdskaders: inzoomen op het dagelijkse gebruik van ruimte, maar ook uitzoomen naar bredere structuren en langetermijnkeuzes. Publieke ruimte verschijnt daarbij als een krachtige, maar kwetsbare hefboom voor gezondheid, veerkracht, ontmoeting en verbondenheid — kortom, beschaving.

Deze slotkeynote is een uitnodiging om complexiteit niet te reduceren, maar te begrijpen. Om onzekerheid te omarmen door te plannen voor uiteenlopende mogelijke toekomsten. Om anders te kijken naar de plekken van elke dag. En om als planner, ontwerper of beleidsmaker opnieuw positie te kiezen in een wereld die steeds meer vraagt van onze gedeelde ruimte.

Natuur is cultuur: het Natuurweefselplan als motor voor een regeneratieve buurt

De tijd waarin natuurbeheer het exclusieve domein was van experts ligt achter ons. Steden en dorpen snakken vandaag naar adem, en burgers nemen steeds vaker zelf initiatief. Vanuit die realiteit positioneert Gert De Keyser het Natuurweefselplan niet als een klassiek planningsinstrument, maar als motor voor een regeneratieve buurt waarin natuur opnieuw cultuur wordt.

Aan de hand van de case Asiat-Darse in Vilvoorde toont hij hoe burgers en ondernemers optreden als ‘enablers’ van het lokale landschap. Zonder te wachten op formele processen creëren zij kiemscènes: plekken waar sociale cohesie, ecologisch herstel en lokale economie samenkomen in wat een ankerplaats wordt. Samen met Seppe De Blust licht hij de rol van de Burgerregisseur Natuurweefselplanning toe en laat hij zien hoe grassroots-kennis, collectieve kracht en data elkaar versterken. Zo groeit biodiversiteit van onderuit, gedragen door de buurt zelf.

Ruimte om jong te zijn?

​​​​​​​

Publieke ruimte waar kinderen en jongeren kunnen, willen en mogen zijn.

Kinderen en jongeren vinden steeds minder vanzelfsprekend hun plek in de publieke ruimte. Ze spelen minder buiten, bewegen minder en verplaatsen zich minder zelfstandig. Tegelijk weegt klimaatverandering steeds zwaarder op hun gezondheid en leefomgeving.

Vanuit het Vlaams Jeugd- en Kinderrechtenbeleid staat ‘ruimte om jong te zijn’ daarom centraal. Benedicte Roose verkent hoe publieke ruimte opnieuw plekken kan worden waar kinderen en jongeren kunnen, willen en mogen zijn. Ze gaat in op hoe we deze uitdagingen samen met kinderen en jongeren aanpakken, en hoe hun stem richting geeft aan toekomstgericht beleid en ontwerp.

Masterplan Kerkebeek en wijkpark Ten Boomgaard

In 5 jaar van masterplan naar realisatie – Het verhaal van de visie Kerkebeek naar een klimaatrobuust wijkpark

Het openleggen van de Kerkebeek vormde in 2020 het startpunt voor een bredere visie op de Kerkebeekvallei in Sint-Michiels. Met haar 1,7 kilometer lange koker speelt de beek een sleutelrol in het lokale watersysteem. Door ze maximaal open te leggen, ontstaan kansen voor waterkwaliteit, biodiversiteit, beleving en zichtbaarheid.

Vanuit die ambitie groeide een visie die verder ging dan het herinrichten van een beek of een pad. MAAT Ontwerpers, Antea en de Vlaamse Milieumaatschappij werkten samen aan een aanpak die water, mobiliteit en publieke ruimte met elkaar verbindt. De centrale vraag luidde niet of de Kerkebeek open moest, maar hoe die ingreep kon uitmonden in maximale meerwaarde voor de wijk.

Zo evolueerde het masterplan in vijf jaar tijd naar de realisatie van wijkpark Ten Boomgaard: een klimaatrobuust park waarin de Kerkebeek uitgroeit tot een groen-blauwe ruggengraat voor de toekomstige ontwikkeling van Sint-Michiels.​​​​​​​

Tuinstraten in Antwerpen: lessen uit vijf jaar praktijk

Hoe een stedelijk experiment uitgroeide tot een lerend traject met bewoners, ontwerpers en beleidsmakers.

Tuinstraten realiseren vraagt meer dan een sterk ontwerp. Ze functioneren als hefboomprojecten voor een klimaatbestendige stad. In Antwerpen bleek dat zulke projecten alleen slagen wanneer bewoners, ontwerpers en beleidsmakers samenwerken – en dat die samenwerking niet altijd vanzelf loopt.

Aan de hand van concrete voorbeelden tonen Marianne Hubeau (procescoördinator) en Dorien Loots (participatie-expert) hoe experimenteren, bijsturen en inzetten op cultuurverandering cruciaal waren om tuinstraten te laten groeien van proefproject naar een structurele aanpak. Ze delen inzichten in kansen, valkuilen en werkbare strategieën voor gemeenten die met tuinstraten of gelijkaardige projecten aan de slag willen.

​​​​​​​​​​​​​​

© Steven Tjoen

Tijdens het Congres Publieke Ruimte kan je ook terecht op het Forum Publieke Ruimte. De plek waar je alle innovaties in en voor publieke ruimte kan ontdekken. Experts staan je te woord en kunnen al je vragen beantwoorden. Er zijn beperkte standplaatsen beschikbaar. Partners Publieke Ruimte krijgen binnenkort als eerste de uitnodiging om deel te nemen als standhouder aan het Forum. Vanaf februari kunnen ook andere geïnteresseerden aanmelden. Wens je op de hoogte gehouden te worden, vul dan alvast het interesseformulier in.

© Steven Tjoen

De dag sluiten we af met een gezellige netwerkreceptie. Het ideale moment om collega’s te ontmoeten en nieuwe contacten te leggen.