Véronique Demaret, Huy Espace Public Partagé (Hepp)

De inrichting van de publieke ruimte opnieuw in handen van de burger

Als reactie op een samenleving die steeds vaker wordt gekenmerkt door uitsluiting en ongelijkheid, en waar sociale samenhang onder druk staat, krijgt de publieke ruimte een belangrijke rol. Ze heeft nood aan nieuwe energie. Die ruimte kan immers net verbinden: als plek waar mensen elkaar ontmoeten, als gelijkmaker, en als verlengstuk van het dagelijkse leven. BANC D’ESSAI vertrekt daarom vanuit twee duidelijke verschuivingen. Ten eerste moet het ontwerpproces opener en meer gedeeld worden, zodat de ideeën, noden en verwachtingen van gebruikers echt mee vormgeven aan de ruimte. Ten tweede moet ontwerp sterker vertrekken vanuit wat mensen doen en ervaren, niet alleen vanuit technische logica, maar ook vanuit de realiteit van de plek en haar bewoners.

Het initiatief ontstond in samenwerking met Hepp, een netwerk van inwoners uit Hoei en omgeving. Intussen werden drie pilootprojecten gerealiseerd in het stadscentrum van Hoei: BANQUETTE XXL in Parc Henrion (2020), GRADIN aan de Quai Batta (2021) en MODULE opnieuw in Parc Henrion (2024). Meer dan honderd deelnemers (volwassenen, jongeren en kinderen ) droegen elk op hun manier bij aan de inrichting van deze publieke ruimtes. In elk project claimde een groep burgers het recht om mee na te denken over, en in te grijpen in, hun leefomgeving. Daarmee zetten ze zich af tegen de traditie waarbij het ontwerp van publieke ruimte wordt toevertrouwd aan een beperkte groep experts, die vervolgens de leefomgeving van een hele gemeenschap vormgeeft volgens strikt institutionele of academische kaders. Die vorm van publieke herovering krijgt vandaag steeds meer voet aan de grond, naarmate de proefprojecten nieuwe inzichten opleveren. De ambitie is dat deze ervaringen kunnen uitgroeien tot een referentie voor de manier waarop we publieke ruimte ontwerpen én beleven.

Gradin, Quai Batta, Huy 2021

Gradin, Quai Batta, Huy zomer 2021

BANC D’ESSAI werd intussen ook in andere Waalse contexten getest, onder meer in Genappe in het voorjaar van 2025 en in Coutisse in juli 2025. Uit de sociaal-politieke uitdagingen die aan de basis van dit initiatief liggen (de-individualisering, het doorbreken van sociale barrières, ruimtelijke rechtvaardigheid en de democratisering van kennis) komen een reeks vragen en spanningen naar voren. Die worden benaderd via stedenbouwkundige principes en methodes die voortdurend in ontwikkeling blijven.

Een inclusief proces

BANC D'ESSAI brengt via een collectief maakproces uiteenlopende doelgroepen samen. De praktijkgerichte en manuele aanpak maakt het project toegankelijk en inclusief. Tijdens participatieve werven groeit de installatie stap voor stap, terwijl deelnemers ter plaatse verschillende mogelijkheden en opstellingen verkennen.

Het project vertrekt vanuit basismodules, zonder vooraf keuzes vast te leggen over constructie of assemblage. Deelnemers testen verschillende opstellingen uit en ontdekken ter plekke welke vormen en verbindingen het best werken. Zo bepaalt elke locatie mee het eindresultaat en krijgt de eigenheid van de plek een prominente rol. Tegelijk genereert het proces een sterke creatieve dynamiek. Ruimtelijke principes en bouwmethodes bieden houvast en geven richting aan individuele ideeën.

Gedurende meerdere werkdagen nemen verschillende deelnemers en groepen beurtelings het proces in handen. Ze bouwen modules in uiteenlopende afmetingen, testen mogelijke configuraties en zoeken samen naar een opstelling die draagvlak krijgt. Zodra ze een keuze maken, leggen ze die vast en werken ze de installatie verder af.

Module, Parc Henrion, Huy 2024

De centrale uitdaging bestaat erin vormen te ontwikkelen die uitnodigen tot gebruik. Dat vraagt experiment, bijsturing en discussie. Ook esthetische voorkeuren sturen het proces: deelnemers ervaren het eindresultaat vaak niet alleen als gebruiksobject, maar ook als een sculpturaal object.

Door samen een publieke ruimte vorm te geven, nemen deelnemers die ruimte opnieuw in bezit. Tegelijk ervaren ze hoe collectief denken, handelen en creëren een tastbare impact kan hebben.

Een experimentele inrichting met vele aspecten

De constructie wil verschillende doelgroepen en gebruiksvormen samenbrengen en samenleven stimuleren. Ze nodigt uit tot ontmoeting, gesprek en samenzijn, maar biedt evengoed ruimte aan wie alleen wil zijn in het gezelschap van anderen. Vanuit die ambitie steunt de inrichting op drie kernprincipes.

Hybriditeit
De installatie combineert uiteenlopende functies: een zitplek, picknicktafel, speelparcours, leeshoek, vergaderruimte of plek voor rust en bezinning. Zowel haar vorm als haar identiteit laat meerdere interpretaties toe. Daardoor ontstaat ruimte voor spontane toe-eigening en onverwachte gebruiksvormen. De installatie trekt uiteenlopende doelgroepen aan, stimuleert ontmoetingen en helpt sociale grenzen te doorbreken. Ze schrijft geen gebruik voor met impliciete opdrachten als “ga zitten” of “speel”. Gebruikers bepalen zelf wat de installatie voor hen betekent en hoe ze ermee omgaan.

Eén doorlopend object
Ook wanneer de installatie zich over een grote afstand uitstrekt, ervaren gebruikers haar als één gedeeld geheel. Die fysieke continuïteit kan verbinding creëren tussen mensen die elkaar anders misschien niet zouden ontmoeten. Het object fungeert zo als een symbolische drager van sociale verbondenheid en overbrugt op subtiele wijze sociale verschillen.

Een schaal die ontmoeting mogelijk maakt
De installatie kiest bewust voor een groter formaat. Die schaal laat verschillende vormen van gebruik naast elkaar bestaan en brengt het individuele en collectieve, het intieme en publieke samen. Mensen vinden er gemakkelijk een plek, ook wanneer anderen de ruimte al gebruiken. Samen aanwezig zijn betekent daarbij niet automatisch dat interactie nodig is.

Toolbox Voetgangersplan

Op 8 oktober lanceerde Voetgangersbeweging de Toolbox Voetgangersplan. Deze online handleiding is een waardevol hulpmiddel voor lokale besturen om het voetgangersbeleid in hun gemeente te verbeteren. De toolbox biedt handige tips, goede voorbeelden en beleidsinput om op een gestructureerde en effectieve manier met het thema voetgangers aan de slag te gaan.
Met de toenemende aandacht voor duurzame mobiliteit en leefbare steden is het noodzakelijk om te voet gaan mogelijk en aantrekkelijk te maken voor iedereen. De walkable city biedt tal van persoonlijke en maatschappelijke voordelen en helpt (inter)nationale doelstellingen te halen.

De Toolbox biedt een antwoord op de vragen: Waarom een voetgangersplan? Hoe begin je eraan? Wat staat erin? Je krijgt daarnaast ook een overzicht van praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Met ideeën voor mogelijke acties en linken naar relevante tools en projecten wordt je zoveel mogelijk op weg gezet. De komende maanden en jaren groeit de Toolbox verder en wordt hij aangevuld met o.a. downloads, extra voorbeelden en een opleidingsaanbod.

Module, Parc Henrion, Huy 2024

Door tientallen mensen actief bij het bouwproces te betrekken, groeit het gevoel dat bewoners zich de publieke ruimte opnieuw kunnen toe-eigenen. Tegelijk ervaren deelnemers de kracht van gezamenlijk denken, handelen en creëren. De praktijk toont dat deze vernieuwende inrichtingen meer worden dan een fysieke ingreep. Ze functioneren als herkenningspunten en ontmoetingsplekken die een nieuwe dynamiek in de publieke ruimte brengen. Het succes van het project laat zien dat alternatieve vormen van stedelijke ontwikkeling en bestuur mogelijk zijn, en dat bottom-upprocessen daarvoor een krachtig uitgangspunt vormen. De stapsgewijze en inclusieve aanpak schetst niet alleen toekomstperspectieven, maar zet vandaag al concrete verandering in gang.

Meer info

www.bancdessai.be

Videoclip van de werf Gradin op de Quai Batta Oscar

Videoclip van de werf Module, Parc Henrion