Multimovepad De Haan
DOSSIER
Door de ogen van kinderen…
Marlies De Cock en Benedicte Roose, Departement Cultuur, Jeugd en Media
Kinderen en jongeren beleven publieke ruimte anders dan volwassenen. Ze zien niet alleen functies en regels, maar vooral mogelijkheden, spel en avontuur. Toch is die ruimte zelden op hun maat ontworpen. Dit artikel benadrukt het belang van participatie van kinderen en jongeren als volwaardige gebruikers bij het vormgeven van hun directe leefomgeving. Enkel zo creëren we publieke ruimte, waar kinderen en jongeren kunnen, willen en mogen zijn.
Ze komt haar podium op, zelfverzekerd, stappend over de rand van de fontein en langs het bloemenperk. Het trottoir wordt haar evenwichtsbalk, waar ze haar mooiste kunsten bovenhaalt, een draai maakt, even balanceert en dan weer verder stapt alsof dat altijd al zo hoorde.
In haar verbeelding vult het lege plein zich met een mensenmassa, die voor haar klapt en juicht.
Ze buigt even, niet te diep, en kijkt dan al vooruit naar haar volgende act.
Aan de rand van het plein wacht haar circuspaal. Tenminste, zo ziet zij het. Voor anderen is het gewoon een boom. Ze grijpt de stam vast, zet haar voet tegen de bast en trekt zich omhoog. Hoger en hoger, tot ze zich ver boven haar denkbeeldige publiek bevindt. Daar bovenaan, tussen de takken, is ze artieste, ontdekkingsreiziger, veroveraar van haar eigen wereld.
Het dorpsplein is haar wereld.
In verbeelding is niets zomaar wat het lijkt.
Het binnengebied tussen de Ernest Staesstraat en de Beekstraat in Edegem was vóór de onthardingswerken volledig verhard met betontegels.
Op maat van kinderen en jongeren?
Kinderen en jongeren maken een derde uit van de bevolking in Vlaanderen en Brussel. Zij gebruiken en beleven net als wij - volwassenen – de publieke ruimte vandaag op een volwaardige en intensieve manier. Ze bewegen zich erdoorheen, ze maken zich die ruimte eigen en ze geven er betekenis aan. Toch is de publieke ruimte vaak niet op hun maat ontworpen. Ze houdt weinig rekening met hun perspectief, hun noden of de manier waarop ze de ruimte willen of moeten gebruiken. Dat heeft gevolgen: elke dag raken gemiddeld tien Vlaamse schoolkinderen betrokken bij een verkeersongeval op weg naar school, en bijna één op vier scholieren wordt zelfs voor korte afstanden met de auto gebracht (https://www.mobiel21.be/nl/initiatieven/coalitie-kindnorm). Ook gaat het slecht met het buiten spelen in de eigen buurt. Tegenover 2019 is het aantal kinderen dat buiten speelt met 28 procent gedaald (Buitenspeelonderzoek, 2024). Dat zijn niet louter cijfers, maar signalen dat we de publieke ruimte anders kunnen – en moeten – ontwerpen en inrichten.
Mogelijkheden, kansen, spel en avontuur
Als we deze cijfers willen veranderen, zijn niet enkel beleidskeuzes cruciaal. Ook participatie van kinderen en jongeren mag dan niet ontbreken. Ze hebben het recht hun stem te laten horen over zaken die hen aanbelangen en de publieke ruimte is essentieel voor hen: ze kunnen er spelen, ontmoeten en groeien. Een gezonde, kindvriendelijke publieke ruimte draagt bij aan hun fysieke, mentale en sociale ontwikkeling. Inzetten op participatie van kinderen en jongeren, in alle fases van het plannings- en ontwerpproces, kan verbeelding meer een plek geven.
Door kinderen en jongeren als volwaardige burgers te benaderen, hun stem naar waarde te schatten, en hun bijdrage te faciliteren, kunnen we samen echte impact maken. Hun blik helpt om te innoveren, zienswijzen uit te dagen en ruimte écht toegankelijk te maken voor iedereen. Volwassenen zijn geneigd naar ruimte te kijken vanuit functies, invulling, regulering en controle. Kinderen en jongeren zien dat anders. Zij zien mogelijkheden, dromen, kansen, spel en avontuur. Die andere kijk opent perspectieven en biedt creatieve ideeën. Ze maakt zichtbaar wat nu niet gezien wordt en houdt rekening met andere perspectieven en doelgroepen.
Het binnengebied tussen de Ernest Staesstraat en de Beekstraat in Edegem was vóór de onthardingswerken volledig verhard met betontegels.
Aan de slag
In de praktijk zien we gelukkig steeds meer initiatieven die hierop inspelen. YET is daar één van. Deze mobiele app (voor smartphone of tablet) betrekt kinderen en jongeren actief bij ruimtelijke vraagstukken. Met YET kunnen gebruikers hun leefomgeving mee vormgeven. Ze kunnen beelden maken, eigen ideeën delen en ontwerpen, ruimtelijke knelpunten signaleren, vragen beantwoorden en deelnemen aan uitdagingen.
Ook de Toolkit voor Jeugdruimte is een antwoord op de vraag hoe je kinderen en jongeren een stem kunt geven in ontwerpprocessen. Het is een praktische leidraad voor het ontwikkelen van jeugdinfrastructuurprojecten, en werd ontworpen voor jeugdwerkers en lokale besturen in hun proces richting nieuwe of te vernieuwen jeugdinfrastructuur.
Ook Pictoplay is een methode om op een creatieve manier het gesprek met kinderen en jongeren aan te gaan om de inrichting van een (speel)ruimte te bepalen. In groep kiezen ze uit een brede waaier aan pictogrammen en speelaanleidingen, en geven ze de ruimte zelf een invulling.
Wat deze tools gemeen hebben, is dat ze ontwerpers en beleidsmakers helpen om participatie en het perspectief van kinderen en jongeren te integreren. In een dergelijk proces vertrekken ontwerpers en beleidsmakers vanuit eigenaarschap en vertrouwen en nodigen ze kinderen en jongeren uit om mee te denken, te experimenteren en hun directe omgeving mee vorm te geven. Ze geven hen niet alleen een stem, maar ook de tools en vaardigheden om die stem effectief te gebruiken.
Door kinderen en jongeren in staat te stellen mee te creëren, richten we in dialoog en cocreatie samen de publieke ruimte inclusief en intergenerationeel in. Zo wordt ze een écht gedeelde ruimte.
Anders durven verbeelden
Kinderen en jongeren zijn volwaardige burgers. Ze maken vandaag intensief gebruik van de publieke ruimte. Kinderen kunnen verbeelden, en die verbeelding hebben we nodig om anders te durven denken over de publieke ruimte. Zo kan de jonge circusartieste uit het begin van dit artikel doorgroeien naar een wereld waarin ze als spelend kind een staande ovatie ontvangt op haar circusplein, als tiener haar plek vindt op het bankje onder de boom, als jonge moeder haar dochter als een echte circusartieste kan laten performen op het circusplein, en als oude vrouw kan genieten van de show van jong opkomend talent terwijl ze een kopje koffie drinkt op het terras van het marktcafé.
Op verschillende plekken in de Laakdalse wijk verwijderden we overbodige verharding en vervingen die door bloemrijk grasland of gemaaid gazon. Op andere plaatsen creëerden we een zachte zonk in het gras met natuurlijke speelaanleidingen, zoals boomstammen, en plantten we enkele nieuwe notenbomen.
Tijdens co-creatiesessie 2 nodigden we in Laakdal buurtbewoners uit om vanuit verschillende perspectieven na te denken over hoe ze hun wijk konden verbeteren.
Toolbox Voetgangersplan
Op 8 oktober lanceerde Voetgangersbeweging de Toolbox Voetgangersplan. Deze online handleiding is een waardevol hulpmiddel voor lokale besturen om het voetgangersbeleid in hun gemeente te verbeteren. De toolbox biedt handige tips, goede voorbeelden en beleidsinput om op een gestructureerde en effectieve manier met het thema voetgangers aan de slag te gaan.
Met de toenemende aandacht voor duurzame mobiliteit en leefbare steden is het noodzakelijk om te voet gaan mogelijk en aantrekkelijk te maken voor iedereen. De walkable city biedt tal van persoonlijke en maatschappelijke voordelen en helpt (inter)nationale doelstellingen te halen.
De Toolbox biedt een antwoord op de vragen: Waarom een voetgangersplan? Hoe begin je eraan? Wat staat erin? Je krijgt daarnaast ook een overzicht van praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Met ideeën voor mogelijke acties en linken naar relevante tools en projecten wordt je zoveel mogelijk op weg gezet. De komende maanden en jaren groeit de Toolbox verder en wordt hij aangevuld met o.a. downloads, extra voorbeelden en een opleidingsaanbod.