Isabelle Slots, directeur-generaal Soreli
Antoine Soyer, sectorverantwoordelijke Soreli
Dorothée Feve, communicatie- en participatieverantwoordelijke Soreli

De site van Fives Cail, op de grens tussen de wijk Fives in Rijsel en de buurgemeente Hellemmes, vormt een ambitieus stadsvernieuwingsproject binnen het programma van de Métropole Européenne de Lille (MEL). Op dit voormalige industrieterrein van 25 hectare, dat tot voor kort geïsoleerd en verwaarloosd bleef liggen, groeit vandaag een nieuw stadsdeel: een divers, productief en inclusief EcoQuartier.

Industrieel erfgoed als mal voor stadsvernieuwing

De geschiedenis van Fives Cail hangt nauw samen met de Franse staalnijverheid. Dit industriële paradepaardje uit 1867 produceerde grootschalig materieel, van stoomlocomotieven tot nucleaire installaties. De fabriek van Fives Cail Babcock (FCB) bepaalde gedurende 140 jaar de identiteit en ontwikkeling van de hele buurt. Toen de fabriek in 2001 definitief de deuren sloot, bleef een enorm bebouwd terrein van 17 hectare achter in het hart van de stad. Bewoners moesten jarenlang rond de hoge omheiningsmuren lopen. De lokale overheid besefte al snel de historische en strategische waarde van de site en kocht het terrein aan.

Om de ontwikkeling in goede banen te leiden richtte de Métropole Européenne de Lille (MEL) een Zone d'Aménagement Concertée op. Met dit planningsinstrument kan de overheid alle ingrepen op de site opvolgen en ervoor zorgen dat ze aansluiten bij de doelstellingen van het project en het algemeen belang. Voor de uitvoering sloot de MEL in 2011 een concessie-overeenkomst voor ruimtelijke ontwikkeling af met Soreli. Soreli is een Société Anonyme d'Économie Mixte (SAEM): een vennootschap waarvan de meerderheid van de aandelen in handen is van lokale overheden, terwijl een minderheidsaandeel toebehoort aan kamers van koophandel, banken en verhuurders.

SAEM’s vormen een typisch Frans instrument dat tijdens de decentralisatie van de jaren tachtig ontstond. Ze beschikken over flexibele en operationele tools die goed aansluiten bij grootschalige stedelijke ontwikkelingsprojecten.

Binnen het Fives Cail-project stuurt Soreli tot 2028 de herontwikkeling van de site op lange termijn aan. We beheren de gronden, saneren de bodem en bereiden het terrein voor. We organiseren onder meer de sloop, het behoud en de versteviging van de industriële hallen na asbestverwijdering. We ontwerpen en realiseren ook de publieke ruimte, zoals parken, straten en infrastructuur. Daarnaast verkopen we kavels en gebouwen aan ontwikkelaars voor de uitvoering van het vastgoedprogramma. Door een continue en gerichte opvolging bewaken we de oorspronkelijke ambities van het project: sociale diversiteit, architecturale kwaliteit en een sterk milieubeleid.

Perspectief van het project voor de publieke ruimte van Fives Cail: het park dat doorloopt onder de Halle Saint-Louis

Stedelijk maatwerk en functionele diversiteit

De site heeft een uitzonderlijke morfologie: een vierhoek van vijftien monumentale hallen in staal en baksteen, sommige tot dertig meter hoog. Dit industriële erfgoed vormt de ruggengraat van het project. De herontwikkelingsstrategie vertrekt daarom bewust vanuit wat al aanwezig is: de bestaande hallen krijgen nieuwe functies en vormen het kader voor het nieuwe stadsdeel.

Stedenbouwkundige Djamel Klouche van bureau AUC werkte in 2007 het masterplan uit. Dat plan wil de site beter ontsluiten, haar unieke identiteit versterken en het gebied opnieuw verbinden met de omliggende woonwijken. Het programma voorziet in ongeveer 160.000 m² vloeroppervlak.

Sociale diversiteit staat centraal in het woonprogramma. Op termijn komen er meer dan 1.000 woningen. In een eerste fase vestigden zich al meer dan 1.000 bewoners in verschillende woonvormen:

• 30% sociale huurwoningen
• 32% gesubsidieerde koopwoningen
• 38% koopwoningen op de vrije markt
  
  

De woningen liggen dicht bij het centrale hallengebied, het kloppende hart van de wijk, of aan de rand van het vijf hectare grote park.

Zicht op het hart van de gerenoveerde hallen vanaf de Cours Jean-François Cail in Fives Cail

De overdekte Passage de l’Internationale, gerenoveerd voor nieuwe functies in Fives Cail

Het Ecosysteem van de Smaak: ter plaatse produceren, verwerken en consumeren

Fives Cail bouwt voort op zijn productieverleden met duurzame voeding als verbindend thema. Dat nieuwe ecosysteem krijgt concreet vorm met verschillende initiatieven:

• De Lycée Hôtelier International de Lille, een hotelschool in gerenoveerde hallen waar meer dan 1.000 studenten en docenten studeren en werken.
• De culinaire hal Chaud Bouillon met een foodcourt, een buurtkeuken (een educatieve plek die het Centre Communal d’Action Sociale uitbaat) en een professionele opleidingskeuken voor mensen die zich willen omscholen naar een horecaberoep.
• Een educatieve serre waarvan de oogst rechtstreeks naar de keukens van de culinaire hal gaat.
• Halle G1, waar de ambachtelijke brouwerij van Fives Cail gevestigd is.
• De toekomstige productieateliers van Méert, de bekende banketbakker uit Rijsel.

Een natuurgetrouwe inrichting: publieke ruimten en biodiversiteit

De herovering van de publieke ruimte vormt de kern van het project. Op termijn krijgt de wijk 13,5 hectare publieke ruimte. Daarvan is vandaag al 4,5 hectare gerealiseerd. Het ontwerp vertrekt van een eenvoudig raster dat de structuur van de oude fabriek overneemt. Grote binnenplaatsen en oost-westgerichte doorgangen verbinden de site opnieuw met de omliggende wijken. De meeste ruimten functioneren als voetgangerszones en hebben uitzonderlijke afmetingen: brede en royale plekken die aansluiten bij de schaal van de voormalige fabriek.

In 2022 ging een nieuwe projectfase van start. Om te beantwoorden aan strengere milieueisen van de lokale overheden, kreeg een nieuw team van stedenbouwkundigen de opdracht om het masterplan bij te sturen: het bureau UAPS, onder leiding van Anne-Mie Depuydt, samen met TN+. Vanaf 2026 wordt deze fase concreet met de aanleg van een park van vijf hectare. Deze groene stadsoase biedt ruimte voor ontspanning, sport en spel, moestuinen en beschermde natuurzones waar de natuur grotendeels haar gang kan gaan. Tijdens de jaren van leegstand ontwikkelden zich hier al tal van planten en dieren. De Halle Saint-Louis, met 32 meter de hoogste constructie op de site, blijft behouden als open structuur en zal fungeren als een monumentale toegangspoort tot het park.

Circulaire economie: een demomodel voor hergebruik

Het project van Fives Cail zet sterk in op circulair bouwen. Soreli beschouwt alle materialen op het terrein als waardevolle grondstoffen. We lanceerden daarom een globale missie rond valorisatie van grondstoffen en circulariteit. In 2022 kreeg het bureau Neo-Eco de opdracht om deze strategie te begeleiden.

Het doel: 40.000 m² hallen selectief slopen en daarbij ongeveer 85% van de materialen hergebruiken. Het consortium dat de sloop coördineert, onder leiding van Valétudes, werkt hiervoor samen met de recyclage-experts van DEC2. Op de site zelf recycleren ze onder meer 3,6 miljoen bakstenen en verschillende metalen structuren en oude rails, die later opnieuw opduiken als straatmeubilair of landschapselementen. Het ontwerpteam voor de publieke ruimte, Jacqueline Osty et Associés, werkt daarvoor samen met het bureau Bellastock, gespecialiseerd in hergebruik van bouwmaterialen.

Het project sluit bovendien aan bij het Plan Climat Air Énergie Territorial van de Métropole Européenne de Lille en het Pacte Lille Bas Carbone van de stad Rijsel, die strenge milieudoelstellingen opleggen. De nieuwe gebouwen halen hoge energieprestaties en maken van de wijk een klimaatbestendige buurt. Ook het regenwaterbeheer speelt daarin een belangrijke rol. In de zone met de hallen vangen de grote daken het regenwater op. Opslagtanks bewaren het water, waarna zichtbare buizen en goten het langs de tuinpaden afvoeren. In de nieuwe projectfase kiest men voor een nog natuurlijker systeem, met greppels en regentuinen aan de zuidzijde van de site en in het park. Zo krijgt regenwater een landschappelijke rol en ontstaan natte zones die de biodiversiteit versterken en het hitte-eilandeffect verminderen.

Voorplein van de overdekte Passage de l’Internationale, in hal F7, gerenoveerd in Fives Cail

64 nieuwe woningen en een seniorenresidentie in Fives Cail