Liesbeth Vincent, Vlaamse Landmaatschappij

Rieme-Oost is een koppelingsgebied in de Gentse Kanaalzone en een van de drie koppelingsgebieden rond het havendorp Rieme. Ze zorgen voor buffering en verbinding tussen de industriegebieden en woongebieden. De twee andere koppelingsgebieden, Rieme-Zuid en Rieme-Noord, realiseerde de VLM al eerder. De voormalige industriële site Rieme-Oost kreeg in 2005 de bestemming ‘zone voor park’ en de Vlaamse Overheid kocht de gronden in 2017 aan.

 Van ontharden naar herstellen

 
De effectieve transformatie startte met ontharden. In de periode 2021-2023 braken we 21.500 m² verharding op door de sloop van de voormalige steenfabriek, de ontmanteling van de betonverhardingen en de ontharding van de Dordrechtstraat. Deze reset vormt de basis voor regeneratie: water kan terug infiltreren, bodemleven kan zich herstellen en hitte-effecten milderen. Met het parkontwerp greep de VLM de kans om het gebied van 5,4 ha niet gewoon te vergroenen, maar het te ontwerpen als een regeneratieve publieke ruimte. Het koppelingsgebied functioneert immers als schakelzone en buffer tussen haven/industrie en woonkern. Het krijgt met het geplande park een nieuwe sociale en ecologische betekenis. Een aannemer brengt het ontwerp van de VLM momenteel tot uitvoering op het terrein.

Afbraak van de oude steenfabriek in 2022

Ontharding van de Dordrechtstraat en de site van de oude steenfabriek (links) in 2023.

Natuurversterking en klimaatadaptatie

De realisatie voorziet in de aanleg van 1,8 ha nieuw bos met inheemse, klimaatbestendige soorten. Hierdoor leggen we CO2 vast en verbeteren we het microklimaat. Daarnaast behouden we zoveel mogelijk bestaande bomen en waardevolle vegetatie. Een heuvel langs de havenweg koppelt buffering van zicht en geluid aan landschappelijke kwaliteit en biodiversiteit.
Het ontwerp kiest voor een gelaagde groenstructuur met bos, ruigte, extensief beheerd grasland en open zones. Daardoor ontstaat variatie in habitat en microklimaat, essentieel voor biodiversiteit en beleving. Het ontwerp streeft maximaal naar een extensief beheer met een oppervlakteverhouding van een derde bos, een derde extensieve graslanden en een derde intensiever beheerde zones.

Met deze inrichting wordt het gebied niet louter vergroend, maar ook ecologisch verrijkt. Bodem, vegetatie, water, biodiversiteit en microklimaat kunnen zich herstellen en tegelijk ontstaat een leefomgeving die veerkrachtiger is ten aanzien van klimaatextremen zoals hitte, regen en wind.

Sociale veerkracht als ontwerpdoel

Regeneratie beperkt zich niet tot natuurherstel. Ze versterkt sociaal weefsel en dagelijkse leefbaarheid. Het parkontwerp voorziet plekken voor rust, spel en ontmoeting: twee onthaalzones, wandelpaden, een off-roadlus, een klein amfitheater, natuurlijke speelelementen, een skateplek, een basketbalpleintje, een petanquebaan en een hondenlosloopzone. Deze mix laat uiteenlopende gebruikersgroepen zoals bewoners, havenwerknemers en passanten elkaar kruisen, en met de plek relaties aangaan. Het ontwerp houdt daarnaast rekening met de maritiem-industriële omgeving: de aanleg van een heuvel als buffer langs de havenweg, buffering van bedrijvigheid en behoud van zichtlijnen naar het kanaal. Zo respecteert het gebied de context van haven en industrie, terwijl het tegelijk een groene ademruimte biedt.

Het ontwerp voor de inrichting van het nieuwe parkgebied. 

Zicht op het koppelingsgebied Rieme-Oost (na de afbraak- en onthardingswerken) met haar ligging als schakel tussen infrastructuur, bedrijvigheid en wonen.

Het dorp Rieme werd op het einde van de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd. Het ontwerp bevat met de cirkelvormige open plekken en de ingegraven bunker een subtiele verwijzing naar dit oorlogsverleden en de identiteit van de plek.

De sociale interactie is ook procesmatig ingebouwd. In november 2022 stak het nabijgelegen bedrijf TotalEnergies, samen met haar werknemers, de handen uit de mouwen om de eerste 2.000 bomen voor het toekomstige bufferpark aan te planten. Daarnaast leverde in maart 2023 het betrekken van de inwoners via een infomoment op de plek zelf en het digitale participatieplatform van de gemeente Evergem, concrete suggesties op die we meenamen in het ontwerp. Zo groeit het park uit als een plek van en voor de lokale gemeenschap, een cruciale hefboom voor beheer en langdurig eigenaarschap.

Toolbox Voetgangersplan

Op 8 oktober lanceerde Voetgangersbeweging de Toolbox Voetgangersplan. Deze online handleiding is een waardevol hulpmiddel voor lokale besturen om het voetgangersbeleid in hun gemeente te verbeteren. De toolbox biedt handige tips, goede voorbeelden en beleidsinput om op een gestructureerde en effectieve manier met het thema voetgangers aan de slag te gaan.
Met de toenemende aandacht voor duurzame mobiliteit en leefbare steden is het noodzakelijk om te voet gaan mogelijk en aantrekkelijk te maken voor iedereen. De walkable city biedt tal van persoonlijke en maatschappelijke voordelen en helpt (inter)nationale doelstellingen te halen.

De Toolbox biedt een antwoord op de vragen: Waarom een voetgangersplan? Hoe begin je eraan? Wat staat erin? Je krijgt daarnaast ook een overzicht van praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Met ideeën voor mogelijke acties en linken naar relevante tools en projecten wordt je zoveel mogelijk op weg gezet. De komende maanden en jaren groeit de Toolbox verder en wordt hij aangevuld met o.a. downloads, extra voorbeelden en een opleidingsaanbod.

Visualisatie met een impressie van een toekomstbeeld van het amfitheater in het nieuwe park.

Visualisatie met een impressie van een toekomstbeeld van een centrale ontmoetingsplek in het nieuwe park.

Visualisatie met een impressie van een toekomstbeeld van een ontmoetingsplek in het nieuwe park.

Naar een helende toekomst

Rieme-Oost illustreert hoe een dorpskern zich in een complexe havencontext kan ontwikkelen als een levend ecosysteem. Het nieuwe park vormt het sluitstuk van de koppelingsgebieden rond Rieme. Die koppelingslogica verbindt werken, wonen, natuur en mobiliteit tot één systeem waarin mens en natuur opnieuw meer in balans komen.

Het project maakt tastbaar hoe publieke ruimte actief kan bijdragen aan het helen van haar omgeving: door natuurlijke systemen en sociale relaties te herstellen en het systeem van dorp en haven evenwichtiger te maken. Het park zal niet alleen hinder bufferen, maar vooral leven terugbrengen.

Meer informatie

Meer informatie en plannen staan op de projectpagina Rieme-Oost van de Vlaamse Landmaatschappij.

Luchtfoto's verduidelijken de transformatie van het gebied.