Wat kinderen ons leren over de keuzes die we maken in onze straten

Joyce David (Universiteit Gent)

De manier waarop we onze publieke ruimte vandaag organiseren, voelt vanzelfsprekend. Alsof straten altijd bedoeld zijn geweest om verkeer te organiseren en verschillende verplaatsingswijzen op elkaar af te stemmen. Toch is de publieke ruimte die we vandaag kennen geen natuurwet. Ze is het resultaat van maatschappelijke keuzes over hoe we ons verplaatsen, wie ruimte krijgt en welke functies of doelen we belangrijk vinden. Wie die keuzes wil begrijpen, hoeft niet alleen naar verkeersstromen of infrastructuur te kijken. Wellicht zijn kinderen wel de eerlijkste spiegel van de publieke ruimte die we hebben gecreëerd.

Meer dan infrastructuur

Publieke ruimte wordt vaak benaderd als een verzameling van fysieke elementen: rijwegen, fietspaden, voetpaden, pleinen, ontmoetingsplaatsen en groenzones. Maar ze is veel meer dan dat. Hoe we onze straten en pleinen inrichten, weerspiegelt hoe we als samenleving willen samenleven: hoe we ons willen verplaatsen, welke functies we belangrijk vinden en voor wie we ruimte maken. Publieke ruimte is daarom nooit neutraal. Ze geeft uitdrukking aan de waarden die aan die keuzes ten grondslag liggen. Een straat communiceert wie welkom is, wie er mag verblijven, waar gefietst of gespeeld kan worden en welke vormen van gebruik vooral moeten wijken. Ze beïnvloedt hoe veilig mensen zich voelen, hoeveel vrijheid ze ervaren en of ontmoeting en spontaniteit kunnen ontstaan of net worden verdrongen. Wat vandaag vanzelfsprekend lijkt, is dus geen natuurwet. Het is het resultaat van maatschappelijke keuzes die zich de afgelopen decennia letterlijk hebben vertaald in steen, asfalt en groen.

Kinderen maken de impact van deze keuzes misschien wel het duidelijkst zichtbaar, omdat zij bijzonder gevoelig zijn voor wat een straat mogelijk maakt. Voor hen is een straat niet alleen een verbinding tussen twee bestemmingen, maar ook een plek om te ontdekken, te spelen, vrienden te ontmoeten en stap voor stap op te groeien.

Kinderen als spiegel van de publieke ruimte

​​​​​​​

Onderzoek toont al jarenlang aan dat zelfstandige mobiliteit voor kinderen veel meer betekent dan zich verplaatsen van A naar B. Zelfstandig onderweg zijn draagt bij aan de ontwikkeling van ruimtelijke vaardigheden, zelfvertrouwen, sociale relaties, fysieke activiteit en mentaal welzijn. De fiets speelt daarin een bijzondere rol. Voor veel kinderen is de fiets de eerste stap naar zelfstandigheid: hij vergroot niet alleen hun actieradius, maar ook hun mogelijkheden om vrienden te bezoeken, de buurt te verkennen en zelfstandig deel te nemen aan het dagelijkse leven. Tegelijk toont internationaal onderzoek aan dat de zelfstandige mobiliteit van kinderen in veel landen al decennialang onder druk staat. Kinderen verplaatsen zich niet alleen minder vaak zelfstandig, maar verwerven die zelfstandigheid ook op latere leeftijd.

Toch blijkt uit een bevraging bij meer dan 900 Vlaamse lagere schoolkinderen dat de bewegingsvrijheid die kinderen ervaren niet altijd overeenkomt met de bewegingsvrijheid die zij zelf wensen. Voor zes alledaagse activiteiten werd niet alleen bevraagd hoeveel vrijheid kinderen vandaag ervaren, maar ook hoeveel vrijheid ze graag zouden hebben. Over alle activiteiten heen blijkt die gewenste autonomie systematisch groter dan de autonomie die kinderen in het dagelijkse leven ervaren. De grootste kloof doet zich voor bij een bezoek aan vrienden en op de schoolroute. Leeftijd blijkt daarbij veruit de belangrijkste verklarende factor. Naarmate kinderen ouder worden, nemen zowel hun gewenste als hun beschikbare zelfstandigheid toe, maar de omvang van de kloof verschilt sterk naargelang de activiteit.

De vraag is dus niet alleen óf kinderen meer autonomie willen, maar ook hoe zij die autonomie beleven. Wat maakt een straat aantrekkelijk? Wanneer voelen kinderen zich vrij? En welke rol speelt de publieke ruimte in hun dagelijkse leven? Die vragen stonden centraal in een reeks kwalitatieve onderzoeken.

Hoewel deze studies sterk verschillen, vertellen ze opvallend genoeg hetzelfde verhaal. Wanneer bijna 1.000 kinderen hun ideale straat tekenen, brengen ze zelden uitsluitend infrastructuur in beeld. Ze tekenen een leefwereld: bomen, speelruimte, water, vrienden, dieren en plekken waar iets te beleven valt. Hun straat is geen verkeerscorridor, maar een omgeving waarin mobiliteit, spel, ontmoeting en ontdekking vanzelf in elkaar overvloeien.

Datzelfde perspectief komt terug tijdens fietstochten waarbij kinderen een GoPro-camera op hun helm droegen. De beelden maakten zichtbaar wat volwassenen zelden zien: de publieke ruimte vanuit kinderhoogte. Door hun kleinere gestalte ervaren kinderen verkeer, infrastructuur en hun omgeving letterlijk anders. Fietsen is voor hen ook veel meer dan een manier om zich louter te verplaatsen. Het is tegelijk ontdekken, oefenen, spelen en samen zijn. Zeker wanneer kinderen samen fietsen, verandert mobiliteit in een sociale praktijk waarin voortdurend wordt afgestemd, geleerd, geëxperimenteerd en verkend. De route is niet alleen een verbinding tussen twee bestemmingen, maar ook een plek waar kinderen hun omgeving leren kennen, vaardigheden ontwikkelen en sociale relaties opbouwen.

Samen vertellen deze onderzoeken één consistent verhaal. Kinderen beoordelen publieke ruimte niet in termen van afzonderlijke infrastructuurelementen, maar in termen van mogelijkheden. Niet alleen ‘Kan ik hier veilig fietsen?’, maar ook ‘Kan ik hier zelfstandig zijn, samen onderweg zijn, spelen, ontdekken en groeien?’ Misschien ligt daarin de grootste uitdaging voor ontwerpers en beleidsmakers. Niet alleen veilige infrastructuur ontwerpen, maar publieke ruimte creëren die bewegingsvrijheid, ontmoeting en ontwikkeling mogelijk maakt.

Welke samenleving ontwerpen we?

De kinderen uit de onderzoeken vragen niet om een aparte wereld, ze vragen iets veel eenvoudigers. Ze willen zelfstandig naar vrienden kunnen fietsen. Hun buurt kunnen ontdekken. Onderweg spelen, samen fietsen en geleidelijk meer vrijheid krijgen. Het gaat in deze context niet alleen over verkeersveiligheid of mobiliteit, maar ook over rechtvaardigheid. Over de vraag of kinderen vandaag dezelfde kansen krijgen om hun omgeving zelfstandig te ontdekken als eerdere generaties of als andere groepen in de publieke ruimte. Elke ontwerpkeuze verdeelt immers niet alleen ruimte en risico, maar ook vrijheid, kansen en erkenning.

Publieke ruimte verdient het om niet alleen beoordeeld te worden op haar vermogen om louter verkeer te organiseren, maar ook op haar vermogen om mensen een goed dagelijks leven te laten leiden. Een omgeving ontwerpen waarin kinderen ruimte krijgen om kind te zijn, betekent dat we haar opnieuw ontwerpen vanuit wat het betekent om mens te zijn: bewegen, ontmoeten, ontdekken, opgroeien en deel uitmaken van een gemeenschap. Kinderen herinneren ons eraan dat publieke ruimte nooit uitsluitend voor verkeer is bestemd. Ze is altijd ook een plek geweest om te leven.

Meer informatie:

David, J., Glaser, M., & Witlox, F. (2026). Pedaling towards autonomy: a multidisciplinary exploration on children’s independent cycling mobility. Transport Reviews, 46(4), 581–603. https://doi.org/10.1080/01441647.2025.2602185

David, J. & Urban Cycling Institute (2026):Why Our Streets Are Failing Kids – And How to Fix It:Three Steps for Designing With Children’s Autonomy in Mind.https://urbancyclinginstitute.substack.com/p/why-our-streets-are-failing-kids

Hook, H., & David, J. (2025). Designing ideal streetscapes with youth: Exploring transport values through participatory urban planning in Flanders. Journal of Urban Mobility, 8, 100157. https:// doi.org/10.1016/j.urbmob.2025.100157

GoPro study on children's cycling experiences (ongoing research).

David, J., Glaser, M., & Witlox, F. (2026). From children's drawings to urban futures: A conceptual framework for child-responsive street design. Manuscript under review.

David, J., Selis, K., & Witlox, F. (2026). Kinderen, beweegvrijheid en straatbeleving in Oostende. Onderzoeksrapport, Leerstoel Fiets, Universiteit Gent.

David, J., Selis, K., Glaser, M., & Witlox, F. (2026). Introducing the autonomy gap: Children's desired and available mobility autonomy in everyday urban environments. Manuscript under review.

Toolbox Voetgangersplan

Op 8 oktober lanceerde Voetgangersbeweging de Toolbox Voetgangersplan. Deze online handleiding is een waardevol hulpmiddel voor lokale besturen om het voetgangersbeleid in hun gemeente te verbeteren. De toolbox biedt handige tips, goede voorbeelden en beleidsinput om op een gestructureerde en effectieve manier met het thema voetgangers aan de slag te gaan.
Met de toenemende aandacht voor duurzame mobiliteit en leefbare steden is het noodzakelijk om te voet gaan mogelijk en aantrekkelijk te maken voor iedereen. De walkable city biedt tal van persoonlijke en maatschappelijke voordelen en helpt (inter)nationale doelstellingen te halen.

De Toolbox biedt een antwoord op de vragen: Waarom een voetgangersplan? Hoe begin je eraan? Wat staat erin? Je krijgt daarnaast ook een overzicht van praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Met ideeën voor mogelijke acties en linken naar relevante tools en projecten wordt je zoveel mogelijk op weg gezet. De komende maanden en jaren groeit de Toolbox verder en wordt hij aangevuld met o.a. downloads, extra voorbeelden en een opleidingsaanbod.