Gabriel Isnard (LA VILLE AUX ENFANTS)

Stedelijke transformaties en hun limieten

​​​​​​​

Europese steden proberen al een hele poos oplossingen te vinden voor sociale, klimaat- en gezondheidsproblemen. In Brussel kreeg dat antwoord vorm met het brede GOOD-plan, opgedeeld in vier luiken: Good Living, Good Soil, Good Food en Good Move. Dat laatste vormt de hoeksteen van het plan.
Uit cijfers van Brussel Mobiliteit blijkt dat de auto maar liefst 70% van de Brusselse openbare ruimte inneemt (Canopea, 2021). Door die auto-inname terug te schroeven, zou er eindelijk zuurstof en ruimte vrijkomen voor de andere plannen.

Alleen botste de uitrol van Good Move op een flinke hindernis: de publieke opinie. De nieuwe circulatieplannen werden destijds van bovenaf en zonder al te veel inspraak doorgedrukt. Toen er ineens uit het niets betonblokken opdoken die straten afsloten, schoot dat bij veel inwoners in het verkeerde keelgat. Gevolg: een storm van protest die het hele mobiliteitsbeleid deed wankelen.

De Brusselse praktijk leert ons een nuchtere les: straten herinrichten is één ding, menselijke gewoontes veranderen is nog een ander verhaal. Hoe we ons dagelijks verplaatsen, is geen puur individuele keuze. Het zit diepgeworteld in een mobiliteitscultuur waarin de auto al generaties lang koning is.

Precies daar komt Trace ton chemin in beeld als katalysator voor verandering. In verschillende fasen (die we verder in het artikel uit de doeken doen) worden kinderen, hun families, beleidsmakers en buurtbewoners zich bewust van hoe we onze openbare ruimte delen. Het mooie is dat kinderen in dit verhaal geen passieve doelgroep zijn, maar juist de bruggenbouwers vormen van deze transitie.

Trace ton chemin: de kinderen nemen de voetpaden in.

Begrijpen alvorens in te grijpen

Voor de editie van 2026 werkten we in een eerste fase een pedagogische module uit, in samenwerking met leerkrachten burgerschapsvorming. Die module telt drie sessies van elk een uur, verspreid over drie weken, en wordt rechtstreeks in de deelnemende basisscholen gegeven.

Tijdens een eerste sessie gingen de leerlingen op basis van fototaal (een communicatiemethode voor groepen waarbij foto’s worden gebruikt om mondelinge uitdrukking en verwoording te vergemakkelijken) op zoek naar een gedeelde definitie van ‘zelfstandigheid’ In de tweede sessie namen ze hun eigen schoolroute onder de loep, met inspirerende voorbeelden van zelfstandige kinderen uit andere delen van de wereld als referentiepunt. Ze kregen meteen ook huiswerk mee: een vragenlijst voor een volwassene uit hun omgeving, met als kernvraag hoe die persoon vroeger zelf zijn of haar onafhankelijkheid beleefde.

In de derde sessie stond het debat centraal. Daaruit bleek herhaaldelijk dat zelfstandigheid generatie na generatie afneemt. De module werd afgerond met het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Door mee te doen aan Trace ton chemin krijgen de leerlingen een krachtige stem om op te komen voor waar ze recht op hebben: een stad die hen helpt om zelfstandig te zijn, zich veilig te voelen en een eigen plek in te nemen in de openbare ruimte. Het organiserende collectief wil met deze module geleidelijk aan alle klassen in het basisonderwijs bereiken. Dit jaar namen zowat 1.000 kinderen deel aan de sessies.

Het onzichtbare zichtbaar maken

De kinderen trekken met een krijtje aan een bamboestok hun vaste schoolroute over de stoep. Zo maken ze hun dagelijkse aanwezigheid, die anders meestal onopgemerkt blijft, goed zichtbaar. Op basis van het uitgedeelde materiaal brachten in 2026 zo'n 3.000 van de 3.500 basisschoolkinderen in Sint-Gillis hun route in kaart. Om dit mogelijk te maken, pasten sommige gezinnen hun route aan, regelden ze een logeerpartij bij vrienden of vormden ze wandelgroepjes. Stuk voor stuk praktische aanpassingen die al vooruitlopen op hoe we in de toekomst met onze mobiliteit zullen omgaan.

Wat zichtbaarheid betreft, is het doel meer dan bereikt: na vier edities is Trace ton chemin een vaste waarde in Sint-Gillis. Dat succes is vooral te danken aan de eenvoud en het speelse, visuele karakter van het concept. Het motiveert kinderen en ouders om mee te doen en maakt van een spel tegelijk een bewuste, participatieve actie.

Trace ton chemin: de kinderen nemen de voetpaden in.

Trace ton chemin: de kinderen nemen de voetpaden in.

Een militant feestje

Als orgelpunt organiseerden we dit jaar een groots buurtfeest. De gemeente Sint-Gillis sloot de aanpalende straten van het Moricharplein voor alle verkeer af. Stakeholders uit het verenigingsleven, buurtgroepen, kunstenaars en politici gaven allemaal present. In totaal waren er 17 standjes. Daarnaast daagden zowat 80 vrijwilligers en 1.200 deelnemers die namiddag op. De debatten focusten op de toekomst van de schoolbuurt en het buurtcollectief presenteerde zijn eigen onderzoeken. Een van die projecten is het universitair onderzoeksproject ‘Les enfants bâtisseurs’ (De bouwertjes), dat de co-constructie van een buurt in samenwerking met kinderen belicht (Isnard, 2025). Ook de gemeentediensten stelden hun eigen projecten voor.

Les enfants bâtisseurs: collage van een droomstad, samengesteld door kinderen.

Die dag namen de kinderen de straat helemaal over en brachten ze zelfs sfeer met hun eigen Park Poetik-radiokaravaan. Een klas uit het vijfde leerjaar nam de leiding en legde volwassenen, onder wie ook de schepen van mobiliteit, het vuur aan de schenen over de inrichting van de openbare ruimte, de zelfstandigheid van kinderen en hun plek in de stad. Het werd een warm en feestelijk evenement dat politiek en poëzie mooi met elkaar verweefde. Het gaf de straat terug aan bewoners van alle leeftijden, iedereen droeg zo op zijn eigen manier bij aan een gedeeld ideaalbeeld voor de stad.

Bovenaanzicht van de feestende kinderen op het Moricharplein

Duurzaam bouwen

Trace ton chemin is meer dan een eendagsvlieg. Het project wil kinderen op eigen kracht laten uitgroeien tot volwaardige burgers, met autovrije straten als speelruimte voor echte experimenten. De kernboodschap is helder: een kindvriendelijke stad is gezonder en veiliger voor iedereen. Omdat het evenement elk jaar terugkeert, blijft het niet bij een losse herinnering. Editie na editie bouwt het mee aan een collectief geheugen, en zo aan een frisse, duurzame kijk op onze openbare ruimte.

Deze vierde editie vormde een kantelpunt, met drie nieuwigheden die de actie dichter bij haar doel brengen: het bouwen van een stad voor en met kinderen. Een pedagogisch traject maakt de kinderen duidelijk waartoe de actie dient en waarom het zo belangrijk is dat ze eraan deelnemen. Het feest brengt niet enkel mensen samen, het biedt ons ook een sneak preview van hoe de stad er zou kunnen uitzien na een heraanleg. We stelden ook een roadbook samen, dat andere schoolbuurten inspiratie kan geven voor toekomstige acties.

Kijk je naar de toekomst, dan liggen er twee sporen open. Het eerste zijn de krijtlijnen op de grond. Het komt immers zelden voor dat je de dagelijkse routes van kinderen zo direct kunt aflezen. Een grondige analyse van al die zichtbare paden en kruispunten kan toekomstige stadsplannen rechtstreeks voeden.

Het tweede, diepere spoor wil de inbreng van kinderen blijvend verankeren door Trace ton chemin in te zetten als vaste gesprekstool met de politiek. Het ideaalbeeld? Dat kinderen het initiatief voortaan helemaal zelf in handen nemen. Dat vraagt natuurlijk om de nodige omkadering voor de jeugd, en om beleidsmakers die daar echt voor openstaan. Dat dat geen verre utopie is, bleek op de feestdag zelf: toen begon een groep kinderen spontaan te betogen met de leuze ‘De stad is van ons!’ De grote vraag is nu hoe we daarop voortbouwen.

Een spontane protestmars van de kinderen in de Lyceumstraat als afsluiter van het feest.

Toolbox Voetgangersplan

Op 8 oktober lanceerde Voetgangersbeweging de Toolbox Voetgangersplan. Deze online handleiding is een waardevol hulpmiddel voor lokale besturen om het voetgangersbeleid in hun gemeente te verbeteren. De toolbox biedt handige tips, goede voorbeelden en beleidsinput om op een gestructureerde en effectieve manier met het thema voetgangers aan de slag te gaan.
Met de toenemende aandacht voor duurzame mobiliteit en leefbare steden is het noodzakelijk om te voet gaan mogelijk en aantrekkelijk te maken voor iedereen. De walkable city biedt tal van persoonlijke en maatschappelijke voordelen en helpt (inter)nationale doelstellingen te halen.

De Toolbox biedt een antwoord op de vragen: Waarom een voetgangersplan? Hoe begin je eraan? Wat staat erin? Je krijgt daarnaast ook een overzicht van praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Met ideeën voor mogelijke acties en linken naar relevante tools en projecten wordt je zoveel mogelijk op weg gezet. De komende maanden en jaren groeit de Toolbox verder en wordt hij aangevuld met o.a. downloads, extra voorbeelden en een opleidingsaanbod.